Dansın doğduğu yer ile geliştiği yer her zaman aynı olmayabilir. Latin Amerika’nın ritimlerinden beslenen Rumba, Cha Cha, Samba ve diğer Latin dansları… Bugün dünya sahnesinde gördüğümüz formlarının önemli bir kısmı, aslında Avrupa’da—özellikle de Büyük Britanya’da—şekil aldı. Peki bu dönüşüm nasıl gerçekleşti? Bu sorunun cevabı, 20. yüzyıl ortalarında ortaya çıkan bir bilim insanı-dansçı sentezinde, yani Walter Laird’in teknik devriminde saklıdır.
Bir Bilim İnsanının Dansa Dokunuşu
1940’ların başında genç Walter Laird, Latin Amerika ritimlerine ilgi duymaya başladığında henüz kimse bu merakın bir dans devrimi yaratacağını bilmiyordu. Kraliyet Uçak Kurumu ve Savunma Bakanlığı’nda çalışan seçkin bir araştırma bilim insanıydı; disiplinli, analitik, yöntemli… Aynı kişi, ilerleyen yıllarda Latin Amerikan Danslarında üç kez Dünya Şampiyonu olacaktı. Bu iki dünyanın birleşimi, dans tarihinde benzeri olmayan bir etki yarattı.
Latin dansları o dönemde Avrupa’da yeni tanınıyor, üstelik bir standarttan yoksun şekilde öğretilip icra ediliyordu. Her ülke, her öğretmen, hatta her çift kendi “versiyonunu” sunuyordu. Laird, bir araştırmacının sabrıyla, yaklaşık 20 yıl boyunca Latin danslarının ritmik, mekânsal ve kinetik yönlerini sistemli biçimde inceledi. Sonuç, 1961’de yayımlanan ve bugün hâlâ referans kabul edilen ilk Latin Amerikan Danstan Teknik kitabı oldu.
Avrupa’ya Latin’i Getiren Mantık ve Metot
Laird’in çalışması neden bu kadar dönüştürücüydü?
Çünkü tarihte ilk kez, Latin dansları bilimsel bir bakışla adım adım çözümlendi. “Temel pozisyonlar”, “aksiyon ilkeleri”, “beden sürekliliği” gibi pek çok kavram bu dönemde hem analiz edildi hem de adlandırıldı. Böylece dans, salt sezgisel bir ifade olmaktan çıkıp tutarlı, öğretilebilir ve ölçülebilir bir yapıya kavuştu.
Mayıs 1969’daki Dünya Kongresi’nde kabul edilen yeni kavramlar ve figürler, Latin Amerikan Danslarını çağdaşlaştırarak Avrupa’nın merkezinde yepyeni bir standart oluşturdu. 1972’de yayımlanan ikinci baskı, dans camiasında “yeşil kitap” olarak anılacak ve nesiller boyunca rehberlik edecekti.
Neden Avrupa? İşte Gizli Cevap
Latin danslarının kökleri Latin Amerika’dadır; duygusunu, kültürel dokusunu, ritimsel sıcaklığını oradan alır. Ancak dünya dans sahnesinde kabul edilen standart formu Avrupa’da oluşmuştur. Bunun birkaç temel sebebi var:
- Analitik yaklaşım: Avrupa, özellikle Britanya, dansın pedagojik ve teknik olarak sistemleştirilmesine büyük önem verir. Laird’in bilimsel disiplini, kıtanın bu geleneğiyle mükemmel bir uyum sağladı.
- Uluslararası yarışma kültürü: Avrupa’da dans organizasyonları güçlüydü. Standartların belirlenmesi, karşılaştırılabilir performansların ortaya çıkmasını gerektiriyordu.
- Sanat-bilim sentezi: Laird’in ustalığı sadece adımları değil, partner ilişkisini, vücut mekaniğini ve müzikal yapıyıbirlikte düşünmesiydi. Ortaya çıkan teknik hem evrensel hem de zamandan bağımsızdı.
Bugün Latin Amerikan dansları dünyanın her yerinde öğretiliyor, fakat kullanılan temel yöntem hâlâ Laird’in “değişmez ilkeler” dediği o bilimsel temellere dayanıyor.
Teknik: Yaratıcılığı Özgürleştiren Temel
Laird’in tekniği bir çerçeve çizdi ama o çerçeve sanatı sınırlamak için değil, onu güçlendirmek için vardı. Teknik tam olarak anlaşıldığında, dansçıya özgürlük verir—çarpıtılmadan, özü kaybolmadan. Stiller değişebilir, modalar gelir gider; ancak sağlam temeller üzerinde yükselen yorumlar tarihe kalır.
Latin dansları bugün hâlâ büyülüyorsa, bunun bir nedeni ritimlerin tutkusuysa, diğer nedeni de Walter Laird’in onları evrensel bir dil hâline getiren yaklaşımıdır.
Yer yer duygusal, yer yer matematiksel… Ama her zaman canlı, evrensel ve insana dair.
Teşekkürler Walter Laird…
Arman Esen
Arman Esen Dans Akademi Dans Sporları Merkezi 